Bir gezi yazısı nasıl yazılır bilmiyorum, bu yazının bir gezi yazısı olabileceğini de düşünmüyorum, böyle bir niyetim de yok.
Kıbrıs’ı terkettiğimden beri Avrupa’nın çeşitli şehirlerine kısa, birkaç günlük yolculuklar yapıyorum. Bugüne dek yolculuk yaptığım şehirler içerisinde ikisi beni adımımı attığım ilk anda büyüledi: Lizbon ve Venedik!
Bu kısa metin bir gezi yazısı değil; geçtiğimiz ay yolculuk yaptığım Venedik’in bende uyandırdığı yansımalarla ilgili bir karalama!
***
İstasyondan Mariia ile adımımızı sularla kaplı kente atıyoruz. Birkaç adım atıp Venedik’te bulunan 438 köprüden sadece birine, Ponte della Costituzione’ye yaklaştıkça şehrin kokusu, renkleri, sesleri ve ışığı bizi sarmaya başlıyor. Bir an durup gülümsüyorum, önümde uzanan köprüyü geçtikten sonra dünyanın dışında bir yere varacak gibi hissediyorum, gülümsüyorum.
***
Dünyanın dışında bir yere varmıyorum, dünyada bir yere varıyorum. Bunun farkında varmam çok uzun sürmüyor; çünkü Venedik’e ayak bastığınızda sizi sadece kanallar, köprüler, renkli evler ve ilgi çekici dar sokaklar karşılamıyor; aynı zamanda binlerce turistin tayfaltıcı hareketliliği ve gürültüsü de karşılıyor. Henüz daha turistlik sezon olmamasına rağmen muazzam bir turist akışı var. Venedik gibi kentler üzerinden üretilen romantik, otantik veya büyülü yer imajının aslında turist istilasıyla birlikte çok da gerçekte yaşanan pratik ile örtüşmediğini ifade edebilirim. Avrupa’nın Barselona, Roma, Valensiya, Lizbon gibi şehirlerinde yerel halkın turist akınlarına yönelik tepkisini anlayabilmek hiç de zor değil. Başkasının ütopik tatili, o kentte yaşayanlar için distopik bir yaşam örüntüsü haline gelebilir. Venedik de bu şehirlerin başında geliyor. Şehrin büyüsüne tam kapılacakken aklıma Venedik’deki insanların bu vıcık vıcık turist tantanası içinde nasıl yaşadıkları geliyor…
***
Venedik siz daha oradayken kendini özleten bir şehir. Akşam üzeri ışığında dar sokaklardan ve küçük adacıkları birbirine bağlayan köprülerden geçerken Venedik’i özlemeye başlayabilirsiniz. Turistlerin çılgınca selfie çektiği merkezi noktalardan uzaklaşıp dar sokaklar arasında kaybolurken kentin giderek sessizleştiğini ve gürültü kalabalıkların huzursuzluğunun yerini, kanallardan akan nehrin hışırtısının aldığını farkediyorsunuz. Köprüleri ardı arıdına geçerken aklıma acaba burada kaç köprü var sorusu geliyor. Kafamdan bir rakam üretiyorum, sonra kontrol ediyorum. Venedik’te toplam 438 köprü var ve bu köprüler şehri oluşturan onlarca adayı birbirine bağlıyor. Eğer Venedik’in yanındaki Murano ve Burano adalarındaki köprüleri de hesaba katacak olursanız bu rakam 455’e çıkıyor. Kentin tüm köprülerinden geçmek oyunu oynayabilir miyiz? Neden olmasın!
***
Elbette şehirdeki tüm 438 köprünün üzerinden geçmedik! Akşam üzeri, güneş batmaya yakın; plansız bir şekilde ara sokaklarda yürürken birden bir köşeden muazzam bir enerji gelip beni sardı. Oraya doğru yürümeliydik, orada çağıran bir şey vardı. İnsanı çağıran yerler, şehirler, ülkeler ve hatta yaşamlar vardır. Köşeye doğru yürümeye başlıyoruz. Karşımızda kocaman tahtadan bir köprü. Daha sonra isminin Ponte dell’Accademia olduğunu öğrendiğimiz köprüye doğru yürüyoruz. Köprünün sağ tarafında olağan üstü, nefes kesici bir manzara. Batmak üzere olan güneşin son ışıkları pembemsi bir renk alarak ufuk çizgisinde yer ediyor; kanal boyunca uzanan evlerin duvarlarını okşuyor. Altımızdan gondollar geçiyor. Hafif bir bahar esintisi var. Zaman orada durmuş gibi. Oradan başka hiçbir yere gitmek istemiyorsunuz. Venedik’te geçirdiğim iki gün boyunca beni en çok etkileyen anlardan biri Ponte dell’Accademia geçirdiğimiz zaman oldu.
***
Ponte dell’Accademia’yı arkada bırakıp deniz otobüsü almaya giderken aklıma ansızın İtalo Calvino’nun Görünmez Kentler kitabı geldi. Orada Venedik ile ilgili yazdığı bir şeyler vardı ama neydi, tam hatırlayamıyordum. Nitekim buna daha sonra, Dublin’e, eve döndükten sonra bakmaya karar verdim. Bazen soruları içimizde tutup cevaplar için aceleci olmamak gerek!
***
Gece Venedik bambaşka bir yere dönüşüyor. Turist örtüsü çekilip giderken, neredeyse tüm dükkanlar erken saatlerde kapatıyor. Gecede, sokakların sessizliği, kanallardan gelen su hışırtısı, gondolların gıcırtısı ve hafif bir soğukluk var… Sokak aralarındaki sokak lambaları şehre kasvetli bir hava katıyor. Her köşe bir film karesi kılığına bürünüyor. Küçük köprülerin karakteri birden değişiyor, dönüşüyor. Tüm kent geceye muazzam bir uyum sağlıyor.
***
Sabah erkenden günün ilk ışıklarını yakalamak ve birkaç saat de olsa fotoğraf çekmek için saat 7 gibi sokağa çıkıyorum. Kentin uyanışına şahitlik ediyorum. Lizbon ve Roma’yla birlikte bugüne dek gördüğüm en güzel gün ışığı Venedik’te diyebilirim. Sokaklarda henüz turist istilası başlamadı; Rialto kanalının bir köşesinde işçiler sandaldan yük indiriyor, birazdan pazarın kurulacağı boşlukta gölgeler arasında birkaç martı dolanıyor, sağdan soldan tek tük insanlar telaşsız bir şekilde yeni günün hazırlığını yapıyorlar, günün ilk ışığını yakalamak isteyen fotoğrafçılar da var, karşılaşınca selamlaşıyoruz ve yolumuza devam ediyoruz. Venedik size fotoğraf açısından oldukça zengin olanaklar sunuyor. Işık, renkler, şık giyimli yerel insanlar ve yansımalar… Gezi veya turistlik fotoğrafçıların gözde yerlerinden biri Venedik; fakat öte yandan sokak fotoğrafçılığı açısından da potansiyeli yüksek. Sırf bu yüzden Venedik’e yeniden gitmek istiyorum. Birkaç saat boyunca kendimi tamamen ara sokaklara bıraktım. Venedik’te yaşlı nüfusun çoğunlukta olduğunu farketmeniz çok zamanınızı almıyor. Gençler için Venedik elverişli yaşam fırsatları sunmuyor. Gündelik hayat içerisinde de sokaklarda, deniz otobüslerinde veya marketlerde sıklıkla yaşlı nüfusla karşılaşıyorsunuz.
***
Sular üzerine kurulu bu büyülü kentin bir gün sular altında kalacağına inanmak güç. İklim değişikliğinin yutacağı yerlerden biri de Venedik. Bilim insanları Venedik’in 2150 yılına kadar tamamen sular altında kalacağını öngörüyor. Nesli tükenmekte olan canlılar gibi bir kent Venedik.
Muazzam bir içselliği, zamanın dışında bir zamanı ifade eder bir yanı var şehrin. Venedik’ten ayrılırken kanala son bir kez daha bakıyorum. Kırmızı bir gül var suyun üzerinde. Sanki birinin hayat kırıklığı gibi.
Bu yazıyı tabii ki İtalo Calvino’nun günlerdir aklımda dolaşan Görünmez Kentler‘deki Venedik kısmı ile bitirebilirim artık:
“…insan oradan yola çıkar, doğu ve kuzeydoğu rüzgârları arasında üç gün at koşturur…” diye yeniden anlatmaya başlıyor, bir sürü diyarın adını, görenek ve mallarını sıralıyordu Marco. Dağarcığı tükenecek gibi değildi ama bu kez pes eden o oldu. Şafak sökmüştü ki: “Efendimiz, bildiğim kentlerin hepsini anlattım sana,” dedi.
“Hiç sözünü etmediğin bir kent kaldı.”
Marco Polo başım eğdi. “Venedik,” dedi Han.
Marco gülümsedi. “Bunca zaman ne anlattım sanıyorsun ki sana?”
İmparator istifini bozmadı: “Hiç duymadım oysa adını andığını.”
Ve Polo: “Ne zaman bir kent anlatsam Venedik’le ilgili birşeyler söylüyorum.”
“Sana başka kentleri sorduğumda onları anlatmanı isterim. Venedik’i sorduğumda da Venedik’i.”
“Diğer kentleri anlamak, farklılığını kavramak istiyorsam, gizli bir ilk kentten yola çıkmak zorundayım. Benim için bu, Venedik.”
“Öyleyse yolculuklarınla ilgili her hikâyeyi yola çıktığın yerden başlatmalı, Venedik’i olduğu gibi, her şeyiyle, ondan hatırladığın hiç bir şeyi atlamaksızın anlatmalısın.”
Gölün yüzeyi belli belirsiz kırışmıştı; Sunglar’ın antik sarayının bakır aksi suda parça parça kırılıyor, yüzen yapraklar gibi parıldıyordu.
“Belleğin imgeleri bir kez dile vurulup sözlerle sabitleşti mi silinip gider,” dedi Polo. “Belki de Venedik’i kaybetmekten, konuşarak onu bir çırpıda kaybetmekten korkuyorum. Kim bilir, başka kentlerden konuşurken azar azar onu kaybettim bile.”
Görünmez Kentler, YKY. 131-132
