Anna Marangou | Philenews
Bu hafta küçük, değerli ve eşsiz bir hediye aldım. Bizim büyük şairimiz Theodosis Pieridis’in sözlerini biraz değiştirerek söylemeye cesaret edersem, “Bir kuş gibi avucuma sığabilecek kadar küçük, bütün insanlığı içine alabilecek kadar büyük” bir yayın.
Bana 85 sayfalık, küçük ve özenle hazırlanmış bir kitap hediye edildi: Le Tessitrici di Karava – Karava’nın Dokumacı Kadınları (Karavas-Alsancak). Kıbrıslı Aleksandra Zamba’nın şiirlerinden oluşan bu kitap, topraklarından koparıldıktan sonra kendi hayatlarını ve onunla birlikte ortak belleğimizi dokumaya devam eden Karavalı dokumacı ve nakışçı kadınların dünyasından doğmuş…
Bir araya geldik, konuştuk. Aleksandra bana Karava’dan, İskenderiye’den, Güney İtalya’daki Lecce’den ve Puglia’nın Griko dilinden söz etti. Ben de ona Maraş’ı, Hora’yı, bizim yerel ağzımızı, Lasa’yı ve Fiti’yi anlattım.
İkimizin de aklının bir köşesinde memleketimiz vardı. Kadın ellerinin yarattığı güzellik, gelenek ve sessizce koruyup yaşatma çabasından doğan şiir… Sözcüklerden değil, ellerin hareketinden doğan; anlatıdan önce, hatırlayan bedende var olan o şiir…
Uzun yıllardır böyle bir sohbetten bu kadar keyif almamıştım. Acıyı ve hayranlığı, geçmişi ve iyimserliği bir arada barındıran eşsiz bir buluşmaydı. Her şeyden önemlisi de geleneğin, dokumacılığın ve nakışçılığın güzelliğini takdir ettiğimiz bir buluşmaydı. Üstelik sözde “kalkınma” uğruna hem gelenekleri hem de yaratıcılığı bir silindir gibi ezip geçen bugünün dünyasında…
Pek çok şey konuştuk. Sohbetler, hikâyeler, anılar… Aleksandra gülerek “70’ten sonrası, 100’den öncesi” dedi.
Ertesi sabah, yağmurun kokusu ve heyecanla beklenen 28 Ekim geçit töreni için çalınan sabah ezgilerinin sesleri eşliğinde kitabın 83 sayfasını da okudum. Her dizesini, her kıtasını… Sayfalarını sevgiyle ve tarifsiz bir minnettarlıkla çevirdim. Çünkü Karava’nın dantelleri ve Fervolité işleri nasıl nakışçı kadınların ellerinin belleğini yaşatıyorsa, şiir de onların seslerini yaşatıyor. Aleksandra, Karavalı kadınların hünerini ve acısını kendine özgü, duyarlı diliyle nakış gibi işlemiş.
Kitabın kapağında, Lisili görsel sanatçı Maria Hatzitofi’nin hayranlık uyandıran “Ahna” adlı eseri yer alıyor. Tarihimizin ne kadar eskiye uzandığını iplikle, tek kelime etmeden anlatan bir eser!
Yazarın olağanüstü önsözünü tekrar tekrar okudum. Bu önsöz bizim liselerimizde okutulmalı! Bugünkü yazımın başlığı, yazarın önsözünün son cümlesi. Bu başlığın üniversite son sınıf öğrencilerine bir deneme konusu olarak verilmesini öneriyorum. Belki böylece gelecek yüzyıllarda da kendi topraklarımızda kalmayı başarabiliriz.
Sayın Eğitim Bakanı, bir noktada ellerinizde ne kadar büyük bir sorumluluk taşıdığınızı düşünmeniz gerekiyor. Aleksandra, şiir kitabının insanı derinden etkileyen önsözünde şöyle yazıyor:
“1974 yazında Karava’nın sakinleri Türk ordusu tarafından şiddet kullanılarak kovuldu, geri dönme imkânları olmaksızın topraklarından koparıldı. Arkalarında memleketleri ve atalarının mezarlıkları kaldı; hepsi işgal altında. Ancak ellerinde yaşayan hiçbir şey işgal edilemezdi. Evlerini terk etmek zorunda kalan kadınlar, hiç kimsenin ellerinden alamayacağı şeyleri yanlarında götürdüler.
Yalnızca dillerini, yalnızca şarkılarını değil, ellerinin belleğini de yanlarında götürdüler. Hiçbir sınırın engelleyemeyeceği sessiz bir bilgiydi bu. Çünkü onu koruyan ve ellerinin hareketleriyle yeniden yaşatan insanların bedenlerinde varlığını sürdürüyordu. Bir kadın ipliği yeniden parmaklarının arasına aldığında Karava artık yalnızca kaybedilmiş bir yer olmaktan çıkar, yeniden insanların yaşadığı bir yere dönüşür.”
Bu metin, çocuklarımıza belleğin ne olduğunu anlatabilmek için liselerimizde okutulmalı! Çünkü bir anne kızına yalnızca bir desen aktarmıyor. Ona bir ritmi, sabrı, nefesin ölçüsünü, dünyaya bakmanın ve dünyada yaşamanın bir yolunu emanet ediyor. Hiçbir kitabın bütünüyle anlatamayacağı bir bilgiyi aktarıyor. Çünkü bu bilgi ellerin hareketinde, tekrarda ve birlikte geçirilen zamanda yaşıyor. Bu hareketle bir teknikten çok daha fazlası aktarılıyor. Bir yaşam biçimi aktarılıyor. Anne, kızına dünyayı düşünmenin bir yolunu miras bırakıyor. İşte orada düşünce deneyime, deneyim de ellerin hareketiyle geleneğe dönüşüyor.
Gelenek, aynı biçimlerin tekrarlanması değildir. Onları kökenlerine bağlayan ipliği koparmadan durmadan yeni biçimler yaratabilme gücüdür. Ellerin üretmeye devam ettiği yerde bellek, yalnızca geçmişi korumakla yetinmez; yaratıcılığa dönüşür!
Kitabın üç bölümünde yer alan 26 şiir arasından birini seçmeye çalıştım. Bölümlerin başlıkları şöyle: Kadınlar Gökyüzünü İşliyor, İplik Bir Vaattir ve Toprağa Dönüş.
Karavalı Kadın
Şimdi size nasıl anlatayım?
bir iğne aldı
ipliği bedeninden geçirdi
işte böyle, böyle
başkaları uyurken
kendi üzerine işledi
evreni, yeryüzünü, gezegenleri
her yıldız bir iğne izi
ve gece
galaksileri aşan bir mekik
o zamandan beri
onlarla birlikte dönüyor
biz de onun kucağında
Editörün notu
Theodosis Pieridis (1908–1968): Kıbrıslı şair, gazeteci ve çevirmen. Lefkoşa’ya bağlı Çeri köyünde doğdu. Yaşamının önemli bir bölümünü Mısır’da geçirdi. Toplumsal mücadeleleri, insanı ve Kıbrıs’ı konu alan şiirleriyle tanınır.
Aleksandra Zamba: Kıbrıs kökenli şair, tiyatro yönetmeni ve kültür insanı. İskenderiye’de doğdu, Kıbrıs’ta büyüdü ve eğitimini Roma’da tamamladı. İtalya’da yaşıyor. İtalya Kıbrıslılar Derneği NIMA’nın kurucusu ve başkanıdır. Le Tessitrici di Karava adlı şiir kitabının yazarıdır.
Fervolité: Özellikle Karava ile özdeşleşmiş geleneksel bir el yapımı dantel tekniği. İplik ve küçük bir mekik kullanılarak düğümlerle işlenir. Karavalı kadınların kuşaktan kuşağa aktardığı bu zanaat, Kıbrıs’ın somut olmayan kültürel mirasının bir parçasıdır.
Maria Hatzitofi: Lisi kökenli Kıbrıslı görsel sanatçı. Nakış ve ipliği sanatsal anlatımında kullanır. Anna Marangou’nun sözünü ettiği Ahna adlı eseri, yerinden edilme, kökler ve kolektif bellek temalarını işler.
