• Künye
  • Dayanışma
  • İletişim
  • Gizlilik Politikası
Perşembe, Kasım 19, 2026
Bulamadık
Tümünü Gör
Gazedda
20 °c
Vizakia
18 ° Cum
18 ° Cts
  • ANA SAYFA
  • YAZARLAR
    • GAZEDDA YAZARLARI
    • GÜNEYDEN YAZARLAR
      • PENNA
    • DÜNYADAN YAZARLAR
      • PROJECT SYNDICATE
    • EDİTORYAL KOLEKTİF
  • SÖYLEŞİ
  • BELLEK & TARİH
    • YERİN HAFIZASI
  • TÜM İÇERİK
    • HABER ARŞİVİ
      • KIBRIS
      • DÜNYA
      • KORONAVİRÜS
    • MULTİMEDYA ARŞİVİ
      • GAZEDDAPOD
      • GAZEDDAWEBTV
  • ANA SAYFA
  • YAZARLAR
    • GAZEDDA YAZARLARI
    • GÜNEYDEN YAZARLAR
      • PENNA
    • DÜNYADAN YAZARLAR
      • PROJECT SYNDICATE
    • EDİTORYAL KOLEKTİF
  • SÖYLEŞİ
  • BELLEK & TARİH
    • YERİN HAFIZASI
  • TÜM İÇERİK
    • HABER ARŞİVİ
      • KIBRIS
      • DÜNYA
      • KORONAVİRÜS
    • MULTİMEDYA ARŞİVİ
      • GAZEDDAPOD
      • GAZEDDAWEBTV
Bulamadık
Tümünü Gör
Gazedda
Bulamadık
Tümünü Gör

Dilimizi Gerçekten Kaybediyor muyuz?

Bir dil ne zaman kaybolur? Büyüklerimizin kullandığı kelimeleri unuttuğumuzda mı, yoksa çocuklarımız o dili konuşmayı bıraktığında mı? Cylingo olarak düzenlediğimiz Shared Tongue etkinliğinde bu soruyu Kıbrıs Türkçesi, Kıbrıs Rumcası ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan Kıbrıs Maronit Arapçası üzerinden tartıştık.

DORUK EKİNGEN DORUK EKİNGEN
19 Kasım 2026
Okuma Süresi: 11 dk
A A
0
https://bsky.app/profile/gazeddakibris.bsky.socialhttps://www.threads.net/@gazeddakibris

Bir dilin kaybolduğunu nasıl anlarız? Büyükannelerimizin ve büyükbabalarımızın kullandığı kelimeleri artık duymadığımızda mı, yoksa gelecek nesiller o dili konuşmayı bıraktığında mı? Diller zaman içerisinde değişir; yeni kelimeler ortaya çıkar, bazı ifadeler unutulur ve konuşma biçimleri nesiller arasında farklılaşır. Ancak bir dilin günlük hayattaki yerini kaybetmesi ve çocuklara aktarılmaması çok daha ciddi sonuçlar doğurabilir. Bir dilin değişmesi, o dilin yok olduğu anlamına gelmez. Peki doğal değişim nerede biter, dil kaybı nerede başlar?

25 Temmuz 2026 tarihinde Cylingo ve United Youth of Cyprus (UYC) iş birliğiyle Lefkoşa’daki Ledra Palace’ta düzenlediğimiz Shared Tongue etkinliğinde bu soruyu tartışma fırsatı bulduk. Birleşmiş Milletler Ara Bölgesi’nde gerçekleştirdiğimiz etkinlikte yaklaşık 130 katılımcıyla bir araya geldik. Alashiya ekibi, Rhomios ve diğer iş birlikçilerimizin de katkıda bulunduğu buluşmada Kıbrıs’ın dilsel çeşitliliğini farklı açılardan ele aldık. Panelde dilbilimci Dr. Spyros Armostis, Kıbrıslı Türk şair ve yazar Halil Karapaşaoğlu ve Kıbrıs Üniversitesi’nden sosyodilbilimci Dr. Elena Ioannidou bizlerleydi. Daha önceki yazılarımda Cylingo’nun kuruluş hikâyesinden, kaybolan kelimelerden ve kendi konuşma biçimlerimize yönelik önyargılardan bahsetmiştim. Bu kez farklı bir sorunun üzerinde durmak istiyorum: Kıbrıs Rumcası yeni nesiller arasında değişerek yaşamaya devam ederken, Kıbrıs Türkçesinin kendine özgü özellikleri gelecek nesillere ne ölçüde aktarılıyor?

Elena Ioannidou: Kıbrıs Rumcası neden kaybolmuyor?

Panelin soru-cevap bölümünde bir katılımcı, eski kelimelerin unutulmasının zaman içerisinde bir lehçenin kaybolmasına yol açıp açmayacağını sordu. Ioannidou, bütün dillerin zamanla değiştiğini ve gençlerin büyükleriyle aynı şekilde konuşmamasının tek başına dil kaybı anlamına gelmediğini anlattı. Bir dilin yalnızca kelimelerden ibaret olmadığını, kendine özgü dilbilgisel yapılarının ve kullanım biçimlerinin de bulunduğunu vurguladı. Ona göre Kıbrıs Rumcası, bazı eski kelimelerinin kullanımını kaybetmesine rağmen genç kuşaklar arasında yaşamaya devam ediyor. Hatta gençlerin yerel konuşma biçimlerini kullanma konusunda geçmiş kuşaklara kıyasla daha rahat davrandığını belirtti.

Ioannidou, özellikle sosyal medyanın bu süreçteki rolüne dikkat çekti. Kıbrıs Rumcası artık gençlerin dijital yazışmalarında da kendine yer buluyor. Standart Yunancadan farklı yazım biçimleri ortaya çıkıyor, yerel ifadeler yeni iletişim ortamlarına taşınıyor ve gençler bu konuşma biçimini kendi ihtiyaçlarına göre kullanıyor. Gençler yalnızca kendilerine aktarılan Kıbrıs Rumcasını tekrarlamıyor; onu kullanarak yeniden şekillendiriyorlar. Üstelik Ioannidou, Kıbrıs Rumcasının tiyatro, şiir ve edebiyatta da daha görünür hâle geldiğini anlattı. Böylece yerel konuşma biçimi, yalnızca aile içinde kullanılan bir iletişim aracı olmaktan çıkıp çağdaş kültürel üretimin de parçası hâline geliyor. Ancak bu durum, Kıbrıs Rumcasının hiçbir sorun yaşamadığı anlamına gelmiyor. Ioannidou, eğitim sistemindeki dilsel önyargılara da dikkat çekti.

Eğitimde Kıbrıs Rumcası ve akademik araştırmalar

Kıbrıs Cumhuriyeti’nin eğitim sisteminde standart Yunanca esas alınıyor. Ioannidou’nun anlattığına göre standart Yunancanın doğru ve eğitimli konuşma biçimi olarak görülmesi, Kıbrıs Rumcasının zaman zaman daha düşük statüde değerlendirilmesine yol açmış. Ancak araştırmalarında ilginç bir durumla karşılaşmış: Öğretmenler sınıflarda standart Yunanca kullandıklarını söyleseler de dersler gözlemlendiğinde Kıbrıs Rumcasının da sıklıkla kullanıldığı görülmüş. Ioannidou’nun 2009 yılında yayımlanan araştırması bu durumu ele alıyor. Andry Sophocleous ile 2020 yılında yayımladığı başka bir çalışma ise çocukların evde ve okulda standart Yunanca ile Kıbrıs Rumcasını farklı bağlamlarda nasıl kullandıklarını inceliyor.

Bu araştırmalar önemli, çünkü Kıbrıs Rumcasının yalnızca geçmişte nasıl konuşulduğunu değil, bugün çocukların ve öğretmenlerin günlük hayatlarında nasıl kullanıldığını da inceleyebiliyoruz. Ioannidou’nun anlattığı tabloya baktığımızda Kıbrıs Rumcasının çeşitli önyargılarla karşılaşmaya devam etmesine rağmen günlük konuşmalarda, gençlerin dijital iletişiminde ve kültürel üretimde varlığını sürdürdüğünü görüyoruz. Üstelik bütün bu süreçleri inceleyen önemli bir akademik araştırma birikimi bulunuyor. Bence Kıbrıs Türkçesiyle karşılaştırma yapmamız gereken nokta tam olarak burası.

Kıbrıs Türkçesi aynı koşullara sahip mi?

İki toplumun demografik yapısı, kullandıkları standart dillerle ilişkileri ve yerel konuşma biçimlerinin günlük hayattaki konumları aynı değil. Kıbrıs Rumcası üzerine uzun yıllardır dilbilim, eğitim ve toplumdilbilim alanlarında araştırmalar yürütülüyor. Çocukların konuşmaları, öğretmenlerin dil kullanımı ve gençlerin sosyal medya alışkanlıkları akademik çalışmalarla inceleniyor. Örneğin Aspasia Papadima’nın 2025 yılında yayımlanan çalışması, genç Kıbrıslı Rumların dijital yazışmalarında yerel ifadeleri ve farklı yazım biçimlerini nasıl kullandıklarını ele alıyor. Kıbrıs Türkçesi üzerine de değerli akademik çalışmalar mevcut. Ancak özellikle güncel kuşaklar arası değişim ve bölgesel konuşma farklılıkları açısından araştırma birikimi daha sınırlı. Oxford Üniversitesi’nin Mapping Prosodic Convergence in Cyprus projesi de Kıbrıs Türkçesini görece az araştırılmış bir dilsel çeşit olarak tanımlıyor.

Kıbrıs Türkçesi yeni ortaya çıkmış bir lehçe değil. Adadaki gelişimi 1571 sonrasına, yaklaşık dört buçuk asır öncesine uzanıyor. Bu süreçte Kıbrıs Rumcası ve başka dillerle etkileşime girerek kendine özgü özellikler geliştirmiş. Ancak Kıbrıs Rumcasının bugün nasıl konuşulduğunu, çocuklara nasıl aktarıldığını ve yeni ortamlarda nasıl kullanıldığını inceleyen çalışmalar varken, Kıbrıs Türkçesi için aynı kapsamda bir araştırma birikiminin oluştuğunu söylemek zor. Burada Kıbrıs’ın kuzeyinde hiçbir çalışma yapılmadığını iddia etmiyorum. Geçmişte ve günümüzde bu alana emek veren değerli araştırmacılar ve kültürel kuruluşlar var. Fakat çalışmaların sürekliliğini, kapsamını ve toplumla ne ölçüde paylaşıldığını sorgulamamız gerekiyor. Çünkü bir konuşma biçiminin nasıl değiştiğini yeterince araştırmazsak, hangi özelliklerinin doğal olarak dönüştüğünü, hangilerinin ise yeni nesillerin kullanımından çıktığını nasıl anlayacağız?

Kıbrıs Türkçesinde yalnızca değişim mi yaşanıyor?

Panelde Halil Karapaşaoğlu’nun anlattıkları, bu soruya farklı bir açıdan yaklaşmamı sağladı. Karapaşaoğlu, Kıbrıs Türkçesi yerine Kıbrıslıca ifadesini kullanmayı tercih ediyor. Konuşmasında özellikle standart Türkiye Türkçesinin eğitim, medya ve kültürel üretim üzerindeki etkilerini eleştirdi. Kendi şiirlerini Kıbrıslıca yazmaya başladığında karşılaştığı zorluklardan bahsetmesi dikkatimi çekti. Aldığı eğitimin ve okuduğu edebiyatın büyük bölümü standart Türkçeye dayandığı için kendi konuşma biçimini edebî üretime taşımak kolay olmamış. Karapaşaoğlu, çocukların standart Türkiye Türkçesinden giderek daha fazla etkilenmesi ve Kıbrıs Türkçesine özgü bazı özelliklerin günlük konuşmada geri plana düşmesi konusundaki endişelerini de dile getirdi.

Bu endişeleri bilimsel açıdan değerlendirdiğimizde dikkat çekici bulgularla karşılaşıyoruz. Çağlar Davutoğlu’nun 2025 yılında Northumbria Üniversitesi’nde tamamladığı doktora araştırması, Kıbrıs Türkçesi ile standart Türkçedeki bazı ilgi cümlesi yapılarını kuşaklar arasında karşılaştırıyor. Araştırmada 1.028 kişinin katıldığı bir anlama testi ve 200 kişinin katıldığı bir konuşma üretimi testi kullanılmış. Sonuçlara göre genç katılımcılar, incelenen Kıbrıs Türkçesine özgü yapıları anlayabilmelerine rağmen konuşurken standart Türkçedeki karşılıklarını daha sık tercih ediyor. Yaşlı katılımcılarda ise yerel yapıların kullanımı daha yüksek. Bir gencin yerel bir dilbilgisel yapıyı anlaması, onu kendi konuşmasında kullanmaya devam ettiği anlamına gelmiyor.

Mary Ann Walter’ın 2024 yılında yayımlanan araştırması da genç Kıbrıslı Türklerin bölgesel konuşma farklılıklarını tanımaya devam ettiğini, ancak bu farklılıkların birbirine yaklaşması yönünde bir süreç yaşandığını gösteriyor. Kendine özgü bazı özelliklerin gençlerin aktif kullanımında gerilediğine işaret ediyor. Kıbrıs Türkçesi kendi içerisinde yeni özellikler geliştirerek mi değişiyor, yoksa kendine özgü özellikleri giderek standart Türkçedeki karşılıklarına mı yer bırakıyor? Bence bu soruyu ciddiye almalıyız.

Kıbrıs Rumcasının sahip olduğu kullanım alanları bizde neden daha sınırlı?

Elena Ioannidou’nun konuşmasına yeniden dönmek istiyorum. Kıbrıs Rumcasının varlığını sürdürdüğünü anlatırken gençlerin konuşmalarına, sosyal medyaya, sınıflardaki gerçek dil kullanımına ve sanatsal üretime dikkat çekti. Peki Kıbrıs Türkçesinde durum nasıl? Ben özellikle sosyal medyada Kıbrıs Türkçesinin yeterince temsil edilmediğini düşünüyorum. Yer bulduğu zamanlarda ise çoğu kez mizahi içeriklerle karşılaşıyoruz. Mizahın yerel ifadeleri yaşatmakta önemli bir rolü olduğunu inkâr etmiyorum. Ancak neden Kıbrıs Türkçesiyle daha fazla belgesel, eğitim videosu, röportaj, podcast, gazete yazısı veya edebî çalışma üretilmiyor? Elbette bu alanlarda değerli çalışmalar mevcut. Fakat bunların ne kadar görünür olduğunu, gençlere ne ölçüde ulaştığını ve yeni üretimleri ne kadar teşvik ettiğimizi de sormalıyız.

Ioannidou, Kıbrıs Rumcasının gençler arasında kendisine yeni alanlar açtığını anlatırken biz Kıbrıs Türkçesinin bu alanlarda ne ölçüde kullanıldığını bile yeterince araştırmıyoruz. Üstelik Kıbrıs Türk toplumu, Kıbrıs Rum toplumuna kıyasla daha küçük bir nüfusa sahip. Kuzey Kıbrıs’ın nüfusu ve demografik yapısına ilişkin süregelen tartışmalar bir yana, Kıbrıs Türkçesini aktif olarak kaç kişinin konuştuğunu ve bu konuşma biçiminin genç nesillere ne ölçüde aktarıldığını dahi bilmiyoruz. Bu belirsizlik, dilimizin geleceğine ilişkin endişelerimi daha da artırıyor. Burada yanlış anlaşılmak istemem; Kıbrıs Türkçesinin standart, hukukî veya resmî dil olmasını savunmuyorum. Standart Türkçenin eğitimde ve resmî iletişimde önemli işlevleri var. Benim savunduğum şey, standart Türkçeyi kullanabilmek için Kıbrıs Türkçesinden vazgeçmek zorunda olmamamız. Bir çocuk standart Türkçeyi öğrenirken ailesinden duyduğu yerel ifadeleri de kullanabilmeli. Gençler Kıbrıs Türkçesiyle şiir yazabilmeli, video hazırlayabilmeli veya ciddi bir toplumsal konuyu tartışabilmeli. Çünkü bir konuşma biçiminin gelişebilmesi için kullanılabileceği alanlara ihtiyacı var.

Kıbrıs’ın kaybolan sesleri ve bize düşen sorumluluk

Panelde Dr. Spyros Armostis’in anlattığı Kıbrıs Maronit Arapçası, yani Sanna, dil kaybının çok daha ciddi bir örneğiydi. Yüzyıllardır Kıbrıs’ta konuşulan bu dil, özellikle 1974 sonrasında Maronit toplumunun önemli bir bölümünün yerinden edilmesiyle günlük kullanım alanlarını kaybetmeye başladı ve nesiller arası aktarımı ciddi biçimde zayıfladı. Avrupa Konseyi’nin 2025 tarihli değerlendirmesi de Sanna’nın yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Kıbrıs Türkçesinin bugün Sanna ile aynı durumda olduğunu söylemek mümkün değil. Ancak bu örnek, bir dili korumak için yalnızca kelimelerini kaydetmenin yeterli olmadığını hatırlatıyor. Shared Tongue etkinliğinde bütün bu konuları farklı topluluklardan insanlarla aynı salonda tartışabilmek bizim için oldukça değerliydi. Cylingo olarak bu buluşmanın devamını getirmek, yeni atölyeler ve eğitim çalışmaları düzenlemek, akademisyenlerle ve kültürel kuruluşlarla daha fazla iş birliği yapmak istiyoruz.

Çünkü bizim için mesele yalnızca akademik araştırmalardan veya unutulan kelimelerden ibaret değil. Bu mesele, nenelerimizin ve dedelerimizin sesleriyle ilgili. Bugün konuştuğumuz Kıbrıs Türkçesi, onların da kendi büyüklerinden öğrendiği, yüzyıllar boyunca bu topraklarda şekillenmiş bir kültürel miras. Her nesil ona yeni kelimeler, ifadeler ve anlamlar kattı. Başka dillerden etkilendi, değişti, gelişti ve bütün bu süreçlerin ardından bize ulaştı. Bu mirası yaşatmayı yalnızca kendimize değil, bizden önce bu topraklarda yaşamış nesillere de borçluyuz. Çünkü kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya olduğumuz şey birkaç eski kelimeden ibaret değil. Bu kelimelerin içerisinde ailelerimizin hikâyeleri, sevinçleri, acıları, mizahı ve dünyayı kendilerine özgü anlatma biçimleri saklı.

Bir gün çocuklarımızın nenelerimizin konuştuğu Kıbrıs Türkçesini yalnızca eski ses kayıtlarından dinlemesini istemiyorum. Torunlarımızın kendi ailelerinin geçmişini anlayabilmek için bir sözlüğe başvurmak zorunda kalmasını istemiyorum. Elbette dilimiz değişecek; biz de büyüklerimizle tamamen aynı şekilde konuşmuyoruz. Ancak değişmek başka, yüzlerce yıldır gelişen bir konuşma biçiminin günlük hayatımızdan sessizce silinmesine seyirci kalmak başka. Böylesine köklü bir kültürel mirası göz göre göre kaybetmek, yalnızca Kıbrıslılara değil, insanlığın ortak kültürel hafızasına karşı da büyük bir haksızlık olur. Gelecek nesillere yalnızca kelimelerle dolu bir arşiv bırakmak istemiyoruz. O kelimelerin hâlâ konuşulduğu, yeni anlamlar kazandığı ve insanların günlük hayatında yaşamaya devam ettiği bir Kıbrıs bırakmak istiyoruz. Çünkü bir gün torunlarımızın “Nenelerimiz böyle konuşurmuş” demekle yetinmeyip, “Biz de böyle konuşuyoruz” diyebilmesini istiyorum.

Etiketler: dileğitimKıbrıs Maronit ArapçasıKıbrıs RumcasıKıbrıs TürkçesiKıbrıslıcakültürel mirasSosyodilbilim
DORUK EKİNGEN

DORUK EKİNGEN

(PhD) Doktora Araştırmacısı | CyLingo Kurucusu

Yapay Zekâ Neden Gerçek Sistemleri Hacklemeye Başladı?
DORUK EKİNGEN

Yapay Zekâ Neden Gerçek Sistemleri Hacklemeye Başladı?

DORUK EKİNGEN
28 Ekim 2026
Herkesin Uçak Gemisi Olmak…
DORUK EKİNGEN

Herkesin Uçak Gemisi Olmak…

DORUK EKİNGEN
29 Eylül 2026
İki Başmüzakereci, Bir Ada ve Bitmeyen Son Kilometre
DORUK EKİNGEN

İki Başmüzakereci, Bir Ada ve Bitmeyen Son Kilometre

DORUK EKİNGEN
14 Eylül 2026
Kıbrıs’ta Asıl Göz Ardı Ettiğimiz Sağlık Sorunu
DORUK EKİNGEN

Kıbrıs’ta Asıl Göz Ardı Ettiğimiz Sağlık Sorunu

DORUK EKİNGEN
15 Ağustos 2026
Devam Et
Gazedda

© 2026 Gazedda - Copyleft

  • Künye
  • Dayanışma
  • İletişim
  • Gizlilik Politikası

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist

Bulamadık
Tümünü Gör
  • ANA SAYFA
  • YAZARLAR
    • GAZEDDA YAZARLARI
    • GÜNEYDEN YAZARLAR
      • PENNA
    • DÜNYADAN YAZARLAR
      • PROJECT SYNDICATE
    • EDİTORYAL KOLEKTİF
  • SÖYLEŞİ
  • BELLEK & TARİH
    • YERİN HAFIZASI
  • TÜM İÇERİK
    • HABER ARŞİVİ
      • KIBRIS
      • DÜNYA
      • KORONAVİRÜS
    • MULTİMEDYA ARŞİVİ
      • GAZEDDAPOD
      • GAZEDDAWEBTV

© 2026 Gazedda - Copyleft