Kiriyakos Pieridis | Politis
Salı günü (8/9/26), Fransa ve İspanya’nın öncülüğündeki sekiz AB üyesi devletten oluşan bir grup, Britanya, Kanada, Norveç ve İzlanda ile birlikte uluslararası diplomaside önemli bir eşiği aştı: Batı Şeria’daki yasa dışı yerleşim faaliyetlerini sözlü olarak kınamaktan, İsrail yerleşimlerine karşı somut ekonomik önlemlerin uygulanmasına ya da gündeme getirilmesine geçti. Bu adım, Binyamin Netanyahu’nun siyasi varlığını sürdürme mücadelesi verdiği 27 Ekim’deki İsrail seçimlerine birkaç hafta kala Netanyahu hükümeti üzerindeki baskıyı artırıyor.
AB düzeyindeki kritik mesele, bu grubun genişleyip genişlemeyeceği ve ekonomik önlemler konusunda sonunda ortak bir Avrupa tutumunun oluşup oluşmayacağı. Belçika ve Hollanda gibi başka üye devletler de şimdiden önlem alma yönünde adımlar attı. Kıbrıs ve Yunanistan ise şu ana kadar bu dinamik diplomatik sürecin dışında kalıyor.
Britanya’nın yön değişikliği
Fransa’nın ardından en dikkat çekici siyasi yön değişikliğini, özellikle Andy Burnham’ın başbakanlığı devralmasından sonra Britanya sergiliyor. Yeni Britanya Başbakanı 9/9’da şöyle dedi: “Yıllardır Orta Doğu’da iki devletli çözüm çağrısı yapıyoruz, ancak bu sözleri eylemlerle desteklemediğimiz sürece hiçbir anlam taşımadıklarını kabul etmeliyiz.”
Dışişleri Bakanı Ed Miliband ise Avam Kamarası’nda yaptığı konuşmada daha da netti ve “işgal altındaki Batı Şeria’nın bazı bölgelerinde, yasa dışı terörist yerleşimciler tarafından Filistinlilere yönelik etnik temizlik” yapıldığını söyledi. Aynı zamanda Gazze’deki savaşın yol açtığı devasa insani bedeli hatırlattı.
Sözden eyleme
Avrupa’da yaşanan değişimin esas unsuru da bu. Tuhaf bir biçimde, onlarca yıldır Kıbrıs dış politikasının merkezinde yer alan bir ilkenin hayata geçirilmesi söz konusu: uluslararası hukukun ve BM kararlarının uygulanması, çifte standarttan kaçınılması ve bunlar ihlal edildiğinde somut önlemler ile yaptırımlar uygulanması.
Lefkoşa tam da burada çelişkiye düşüyor. Avrupalı profilini öne çıkaran Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, önemli Avrupalı ortakların Netanyahu hükümetine yönelik tutumundaki değişimi görmüyormuş gibi davranıyor. Konu Kıbrıs sorununa geldiğinde Kıbrıs diplomasisi, Avrupalıların ortak tutumlar etrafında birleşmesini, AB’nin daha aktif biçimde devreye girmesini, hatta Türkiye’ye yaptırım uygulanmasını talep ediyor. Ancak İsrail’in Batı Şeria’daki politikasına karşı önlem alınması söz konusu olduğunda herhangi bir uyum ihtiyacı hissetmiyor. Etnik temizlikten ve terörist yerleşimcilerden ise hiç söz etmiyor. Britanya ile yapılan karşılaştırmanın burada kendine özgü bir ironisi var. Britanya, Kıbrıs’taki üç Garantör Güç’ten biri ve Kıbrıslılar onu, çıkarları söz konusu olduğunda uluslararası hukuk karşısında “gözlerini kapatmakla” sık sık suçluyor. Bugün ise sözlerin eylem olmadan hiçbir anlam taşımadığını söyleyen Londra.
Lefkoşa ise tam tersini yapıyor.
Yanıt
Yanıt, bir bakıma, “12’ler”in hamlesinden yalnızca iki gün sonra geldi. Hristodulidis, “iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın her düzeyde derinleştirilmesi” amacıyla İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’u Kıbrıs’a davet etti. Önemli Batılı ülkelerin İsrail’in Batı Şeria’daki politikasının siyasi ve ekonomik maliyetini artırmaya çalıştığı bir anda Lefkoşa tam aksi yönde bir mesaj vermeyi tercih etti: İsrail ile ilişkiler yalnızca sarsılmadan devam etmekle kalmıyor, daha da derinleştiriliyor.
Zamanlama önemli. Netanyahu’nun kendisi yoğun uluslararası baskı altında ve seçimler yaklaşıyor.
Hristodulidis, Kıbrıs’ın bölgesel rolüne ilişkin anlatısını iletişim açısından güçlendirmek istiyor. Herzog da buna karşılık verdi: Hristodulidis’i İsrail’in “çok iyi dostu” olarak nitelendirdi, iki ülke arasındaki “benzersiz ortaklıktan” söz etti ve bölgesel barışa katkı amacıyla İsrail, Kıbrıs ve Lübnan cumhurbaşkanlarının, hatta Kıbrıs’ta, bir araya gelmesini önerdi.
Kulağa çekici geliyor. Peki bugün gerçek arabuluculuk rolünü tam olarak kim üstleniyor? Lübnan’da, İsrail’in çekilmesini ve Hizbullah’ın silahsızlandırılması da dâhil olmak üzere Lübnan devletinin kendi topraklarındaki sorumluluğu bütünüyle üstlenmesini sağlayacak bir düzenleme oluşturmaya çalışan ABD. Başkan Trump’ın özel temsilcisi Tom Barrack burada merkezi bir rol oynuyor; hem Lübnan’da hem de Suriye’de İsrail’in askerî faaliyetlerini sınırlamaya ve bölgede yeni bir tırmanmayı önlemeye çalışıyor.
Netanyahu’nun kaderi
Trump-Netanyahu ilişkisi bile artık eskisi gibi değil. İran’la savaş, kasımdaki ara seçimlere birkaç ay kala Amerikan Başkanı açısından taşınması giderek güçleşen bir yüke dönüşüyor. Son Reuters/Ipsos anketine göre Trump’ın destek oranı %33’e gerileyerek iki başkanlık dönemi açısından tarihî bir dip seviyeye indi; Amerikalıların yalnızca %31’i artık İran’a karşı askerî harekâtı destekliyor.
Dolayısıyla Netanyahu artık Batı’daki herkes için tartışmasız bir değer değil. Giderek daha fazla hükümet açısından sorunun bir parçasına dönüşüyor: Gazze’de, Batı Şeria’da, Lübnan’da, Suriye’de ve İran’la bölgesel karşı karşıya gelişte. Üstelik yakında İsraillilerin kendileri tarafından sandıkta değerlendirilecek.
Kıbrıs’ın tutumunu daha da tuhaf kılan tam olarak bu. Önemli Avrupalı ortaklar Netanyahu hükümetiyle ilişkilerini yeniden gözden geçirirken Lefkoşa, İsrail’i güvenlik, istikrar ve iş birliği konularında “aynı görüşü paylaşan bir ülke” olarak sunmakta ısrar ediyor.
Andy Burnham, meseleyi Filistin sorununun ötesine geçen bir biçimde ortaya koydu: Yurttaşlarımızın ve dünyanın, neyin yanında durduğumuzu bilmesini istiyoruz.
Peki bugün Kıbrıs neyin yanında duruyor? Elbette devletler dış politikada yalnızca ahlaki ölçütlere göre hareket etmez. Çıkarlar, güç dengeleri ve güç de belirleyicidir. Ancak kendi varlığını uluslararası hukuka dayandıran küçük bir devlet açısından sinizmin ve çifte standartların da bir sınırı vardır. Özellikle “sert” çıkarların zayıf olanın karşısında üstün geldiği durumlarda, bunlar neredeyse hiçbir zaman zayıfın çıkarına hizmet etmez.
