Londra’da öğretmen olarak çalışmaya başladığımda, İngiliz çocuk edebiyatının temel eserlerini yeniden gözden geçirmek istemiştim. Hangi kitaplar çocukların hayal dünyasını şekillendiriyor, hangi karakterler kuşaklar boyunca hafızada kalıyordu?
Bu soruların cevabı beni dönüp dolaştırıp aynı yere götürdü: Winnie the Pooh.
A. A. Milne’in kaleme aldığı bu mütevazı ayı ve arkadaşları, ilk bakışta yalnızca dostluk, sadakat ve küçük mutluluklar üzerine kurulmuş bir evren sunar. Daha sonra Walt Disney uyarlamasıyla küresel bir kültürel simgeye dönüşen seri, dünyanın dört bir yanında çocukların ortak hafızasına yerleşmiştir.
Peki böylesine masum bir karakter nasıl olur da siyasetin konusu hâline gelir?
Bir eğitimci olarak Winnie the Pooh’u hep şu yönüyle önemsedim: Öğüt vermez, bağırmaz, ideolojik bir dil kullanmaz. Küçük anlar üzerinden sevgi, aidiyet ve güven duygusu inşa eder.
“Sometimes the smallest things take up the most room in your heart.”
“Bazen en küçük şeyler, kalbinde en çok yeri kaplar.”
Bu cümle yalnızca bir çocuk kitabı repliği değildir; aynı zamanda çocuk edebiyatının en güçlü pedagojik yaklaşımını özetler. Büyük kavramlar yerine küçük duygular… Yüksek sesli mesajlar yerine sessiz ama derin bağlar.
Ancak tam da burada siyaset devreye girer.
2013’ten itibaren Çin’de karakterin Devlet Başkanı Xi Jinping’e benzetilmesiyle birlikte Winnie the Pooh, dijital platformlarda sansüre uğramaya başladı. İnternet mizahı, liderle alay edildiği algısını doğurdu ve çocuk edebiyatının bir figürü politik bir sembole dönüştü. 2018 yapımı “Christopher Robin” filminin Çin’de gösterime girmemesi bu bağlamda sıkça anılan örneklerden biridir.
Bir ayı figürü devlet otoritesini neden rahatsız eder?
Çünkü semboller güçlüdür. Siyaset yalnızca yasalarla değil, imgelerle de çalışır. Bir karakter, kontrol edilemeyen bir benzetmeye dönüştüğünde, artık masumiyet sınırlarını aşar.
Benzer tartışmalar farklı ülkelerde de yaşandı. Türkiye’de çizgi film uyarlaması bir dönem “domuz” karakteri içerdiği gerekçesiyle kamu yayıncılığında sansüre uğradı. Polonya’da ise karakterin pantolon giymemesi üzerinden ahlaki tartışmalar yürütüldü.
Bu örnekler şunu gösteriyor: Çocuk edebiyatı sandığımız kadar “tarafsız” bir alan değildir. Toplumların kültürel kodları, dini hassasiyetleri ve politik refleksleri çocuk kitaplarına kadar uzanabilir.
Kıbrıs’a baktığımızda ise tablo daha nüanslıdır.
Ne Kuzey Kıbrıs’ta ne de Kıbrıs Cumhuriyeti’nde kamuya açık, kapsamlı bir “yasaklı kitaplar listesi” bulunmamaktadır. Kitapçılarda satılan çocuk kitapları genel olarak serbesttir. Ancak eğitim ortamında kullanılacak materyaller, tarih anlatısı, kimlik, coğrafi isimler ve toplumsal hassasiyetler açısından değerlendirilmektedir. Bazı kitaplar tamamen yasaklanmaz; fakat müfredata alınmaz, okul kütüphanesinden çıkarılır ya da önerilmez.
Bu doğrudan bir yasak değildir. Ancak fiilî bir seçiciliktir.
Sonuç olarak mesele şudur:
Çocuk edebiyatı yalnızca çocuklara ait değildir. Aynı zamanda toplumların kendilerini nasıl görmek istediklerinin de aynasıdır.
Winnie the Pooh örneği bize şunu hatırlatıyor: Bir hikâye ne kadar masum görünürse görünsün, sembole dönüştüğü anda politikleşir.
Ve belki de bu yüzden, yüz yıl önce yazılmış bir çocuk kitabı karakteri hâlâ yalnızca çocuklara değil, yetişkinlere ve hatta devletlere bile bir şeyler anlatmaya devam ediyor.
Çünkü bazen gerçekten de en küçük şeyler, en büyük tartışmaları başlatabilir.
⸻
Kaynakça ve Referanslar
Birincil kaynaklar
• Milne, A. A. (1926). Winnie-the-Pooh. London: Methuen & Co.
• Milne, A. A. (1928). The House at Pooh Corner. London: Methuen & Co.
Akademik ve edebiyat kaynakları
• Hunt, Peter (2001). Children’s Literature. Oxford: Blackwell Publishing.
• Nikolajeva, Maria (2014). Reading for Learning: Cognitive Approaches to Children’s Literature. John Benjamins Publishing.
• Zipes, Jack (2009). Relentless Progress: The Reconfiguration of Children’s Literature. Routledge.
Sansür ve Çin bağlamı
• BBC News (2017). Why China Censored Winnie the Pooh.
• The Guardian (2018). Christopher Robin film reportedly blocked in China.
• The New York Times (2017). Winnie the Pooh Becomes a Political Symbol in China.
Türkiye ve Avrupa’daki tartışmalar
• TRT yayın politikalarına ilişkin medya raporları ve arşiv haberleri
• Notes from Poland (2014). Polish town debates Winnie the Pooh’s suitability for children.
Kıbrıs bağlamı ve eğitim materyalleri
• KKTC Millî Eğitim Bakanlığı müfredat ve kitap onay süreçleri ile ilgili resmî açıklamalar
• Cyprus Ministry of Education and Culture policy documents
• Avrupa Konseyi (Council of Europe) – Eğitim materyalleri ve tarih anlatısı üzerine raporlar
• Cyprus Mail ve yerel basın arşivleri (kitap ve müfredat tartışmaları üzerine haberler)
