Kıbrıslı Ermeni toplumunun belleğinde önemli bir yere sahip olan Ermeni Gençler Birliği-AYMA (Armenian Young Men’s Association), 1934’te bir grup Ermeni genç tarafından kuruldu.
Derneğin ilk başkanlığını Anania Mahdessian yaptı. AYMA, kuruluşundan itibaren yalnızca bir gençlik derneği değil, aynı zamanda Kıbrıs’taki Ermeni kimliğinin korunmasına, kültürel üretime ve toplumsal dayanışmaya alan açan bir yapı oldu.
Zorlu Başlangıç Yılları ve Kurumsallaşma Süreci
Başlangıçta özellikle ekonomik zorluklarla karşılaşan dernek, uzun süre Lefkoşa suriçindeki Ermeni mahallesinin farklı noktalarındaki çeşitli kiralık binalarda varlığını sürdürdü. 1949’da, daha önce 1938–1949 yılları arasında “Kilikya Hanımlar Derneği” adıyla faaliyet gösteren Hamazkayin Kültür Derneği de AYMA’ya katıldı. Bu birliktelik, kültürel üretimin ve toplumsal örgütlenmenin kapsamını genişletti.
Bugün Yiğitler Burcu olarak bilinen Rossa Burcu 1957 yılında alınan bir kararla 2055 yılına kadar Ermeni Gençler Birliği AYMA’nın kullanımına tahsis edilmişti.
1961: Yeni Bir Mekân
1961 yazında dernek için önemli bir dönüm noktası yaşandı. AYMA ve Hamazkayin, Lefkoşa’da Ermeni mahallesi olarak bilinen Tanzimat Caddesi 18 numarada, esas adıyla Roccas Burcu, şimdiki adıyla Yiğitler Burcu’nun karşısında yer alan, iki katlı bir binayı 6 bin sterline satın aldı. 350 üyesinin (AYMA’dan 250, Hamazkayin’den 100) aidat ve katkılarıyla onarım ve renovasyon için 2.500 sterlin toplandı.
7 Ekim 1961’de bina, Başrahip Yervant Apelian tarafından törenle açıldı. Üç gün sonra, aralarında Cumhurbaşkanı Yardımcısı Dr. Fazıl Küçük ve KOP Başkanı Nicos Stylianakis’in de bulunduğu çeşitli yetkililer kulübü ziyaret etti.
Lefkoşa surlarının en batı ucunun yanında yer alan, Tanzimat Caddesi 18 numaradaki lokal, başlangıçta Shellish ailesi tarafından inşa edilen bir evdi; daha sonra Terra Santa Koleji tarafından satın alındı ve 1955’e kadar yatılı bölüm olarak kullanıldı, ardından hükümet tarafından da kullanıldı.
Bu bina Kıbrıslı Ermeniler için sadece bir lokal değildi. Toplantıların, kültürel etkinliklerin, derslerin, buluşmaların yapıldığı; futbol ve hokey takımlarının beslendiği; Ermeni toplumunun hafızasında yer eden bir buluşma alanıydı.
AYMA’nın futbol takımı 1946’dan itibaren 16 yıl boyunca Birinci Lig’de mücadele etti. Hokey takımı ise hem Kıbrıs’ta hem Yakın Doğu’da şampiyonluklar kazandı.
1963–1964: Kaybedilen Bir Mekân
Ancak 1961 yılında yapılan bu yeni başlangıç uzun sürmedi. 1963–1964 yıllarında toplumlararası çatışmalar sırasında, Lefkoşa Ermeni Mahallesi TMT tarafından ele geçirildi. AYMA ve Hamazkayin, büyük emek ve kaynakla satın alarak restore ettikleri lokallerini kaybetti. Bina önce barış gücü askerleri, ardından Kıbrıslı Türk mücahitler tarafından kullanıldı; 1974’ten sonra ise Türk askerlerinin kontrolüne geçti.
Ermeni Gençler Birliği AYMA bugün Lefkoşa’nın Strovolos bölgesinde faaliyetlerine devam etmektedir.
Bugün: Erişilemeyen Bir Binanın Hafızası
Bugün bu bina, erişilemeyen bir mekân olmanın ötesinde, bir hatırayı temsil ediyor. Bir toplumun şehirle kurduğu ilişkiyi, kültürel üretimini ve dayanışmasını; aynı zamanda bir hafıza mekânı olarak varlığını sürdürüyor.
Gazedda Bellek’te yer alan bu kayıt, yalnızca kaybedilmiş bir binanın hikâyesi değil; aynı zamanda Kıbrıs’ın bölünmüş hafızasında yerinden edilmiş ve eksilmiş hayatların sessiz tanıklığıdır.
