Des Freedman | Declassified UK
Birleşik Krallık medyasının “sert güç” kullanımına yaklaşımı, tamamen bu gücü kimin kullandığına bağlıdır.
Şubat 2022’de Rusya’nın Ukrayna’ya karşı başlattığı savaşın nasıl adlandırıldığı daha ilk andan itibaren açıktı. Nexis veri tabanına göre, savaşın ilk haftasında Birleşik Krallık medyasında yayımlanan 12.700 haber, açık biçimde Rusya’nın “Ukrayna’yı işgali” olarak tanımlanan bu gelişmeye odaklandı.
Savaşın ilk gecesinde BBC News at Ten’in genişletilmiş bültenini sunan Clive Myrie, ekranda sürekli yer alan “Rusya Ukrayna’yı işgal ediyor” alt yazısı eşliğinde “büyük bir Rus askerî harekâtından” söz etti.
ITV News at Ten’i sunan Tom Bradby ise bunu “Rus hükümeti için utanç verici bir gün ve milyonlarca Ukraynalı için dehşet günü” olarak tanımladı. Dönemin dışişleri bakanı Liz Truss’ın bunun “egemen demokratik bir devlete yönelik kışkırtılmamış, önceden planlanmış bir saldırı” olduğu yönündeki açıklamasını yineleyerek, Putin’in “emperyal bir fetih savaşıyla demokratik ve egemen bir komşuyu işgal ettiğini” söyledi.
28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik önleyici saldırısına ilişkin kesintisiz yayınlarda ise hiçbir televizyon gazetecisi “emperyal fetih” ifadesini kullanmadı ve İran’ın egemenliği meselesine değinmedi.
Rusya’nın işgali sürekli olarak “kışkırtılmamış” şeklinde tanımlanırken — ilk haftada 2.336 haberde bu ifade yer aldı — aynı dönemde ABD/İsrail’in İran’a saldırısının “kışkırtılmamış” olduğu yönündeki değerlendirmelere yalnızca 390 haberde yer verildi.
Oysa NATO’nun genişlemesinin Putin’in işgal kararına katkıda bulunduğuna dair bulgular bulunurken, bombardıman başlamadan önce ABD ile İran arasında nükleer programın geleceğine ilişkin görüşmelerde “önemli ilerleme” kaydedildiği ifade ediliyordu.
Yasadışı savaşlar?
Rusya’nın saldırısını anlatmak için kullanılan tek bir “işgal” başlığına karşılık, BBC’nin ana televizyon haber bülteni “ABD-İsrail İran’a saldırdı”, “İran karşılık verdi” ve “Ortadoğu’da savaş korkusu” gibi farklı başlıklar kullandı.
Rusya’nın eylemlerine yönelik yoğun kınamaya karşın, İran’a yönelik “saldırıya” odaklanan haber sayısı ilk haftada yalnızca 1.785 oldu; bu sayı, dört yıl önce “Rus işgali”nden söz eden haberlerin yalnızca yüzde 14’üne denk geliyor.
Rusya’nın “yasadışı işgali”nin ilk haftasında 251 haberde bu ifade kullanılırken, 28 Şubat’tan sonraki hafta Birleşik Krallık medyasında İsrail ve ABD’nin İran’ı bombalamasını “yasadışı saldırı” olarak niteleyen yalnızca 82 haber yer aldı. Bunların çoğu, gazetecilerin kendi hukuki sorgulamalarını yapmasından ziyade, parlamentoda Yeşiller ve Liberal Demokrat milletvekillerinin açıklamalarını aktarmakla sınırlıydı.
Laura Kuenssberg, 8 Mart’ta BBC’de yayımlanan pazar sabahı programında İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’a bu konuyu sordu ve Herzog bu soruyu “inanılmaz” olarak nitelendirerek reddetti.
Hukuk meselesi ayrıca Channel 4 News tarafından düzenlenen bir tartışmada ve Guardian, Reuters ile Sky News’te yayımlanan bireysel haberlerde de ele alındı (Sky’daki örnek, Rusya’nın büyükelçisiyle yapılan bir röportajdı).
Bu müdahaleler, muhtemelen İşçi Partisi içinde — 2003 Irak işgalinin hukuka uygunluğu tartışmasını yeniden açmak istemeyen — gerçek gerilimleri yansıtıyordu; aynı zamanda ABD ve İsrail saldırılarının uluslararası hukuk açısından meşru sayılıp sayılamayacağına dair bir tereddütü de ortaya koyuyordu.
Yine de bu yazı kaleme alındığı sırada BBC’nin “İran Savaşı” sayfasındaki 152 haberin yalnızca ikisi ve Sky News’in İran sayfasındaki 257 haberin yalnızca biri — Keir Starmer’ın “hukuki dayanak olmadan savaşa girmeyeceğini” söylediği bir video — saldırıların hukuki olup olmadığı sorusuna yaklaşabiliyordu.
“Savunma”
İsrail ve ABD’nin yıkıcı önleyici saldırılarının uluslararası hukuka uygun olup olmadığına dair analizler, saldırıların kendisinin yarattığı etki ve İran’ın “sıradan Britanyalılar için çok gerçek bir tehdit oluşturduğu” yönündeki söylemin gölgesinde kaldı.
ITV’nin kıdemli siyaset muhabiri John Irvine’in bir gün önce yaptığı değerlendirmede söylediği gibi, “Bu bölgeye yönelik en büyük tehdidin İran’ın füze kapasitesinden geldiği artık açık.”
Gazeteciler özellikle Birleşik Krallık’ın rolünün “savunma” niteliğine vurgu yaptı; ilk hafta boyunca “savunma amaçlı saldırılar” ifadesinin geçtiği yüzlerce haber yayımlandı.
Ana akım gazeteciler ise Starmer’ın İran’daki füze tesislerine karşı “belirli ve sınırlı savunma eylemlerine” destek verme kararının sonuçlarını sistemli biçimde incelemedi.
Çoğu durumda Birleşik Krallık’ın meşru müdafaa kapsamında hareket ettiği iddiası doğrudan kabul edildi.
28 Şubat gecesi ITV News muhabiri Jasmine Cameron-Chileshe, Starmer’ın “Britanya uçakları bugün bölgede, halkımızı, çıkarlarımızı ve müttefiklerimizi korumaya yönelik koordineli savunma operasyonlarının parçası olarak görev yapıyor” sözlerini aktardı.
BBC’nin hafta sonu ana haber bülteninde siyaset muhabiri Chris Mason da Starmer’ın bu sözlerini tekrarladı ve uçakların savunma kapasitesiyle görev yaptığını vurguladı.
Her iki durumda da alternatif bir açıklama sunulmadı.
Dikkat dağıtma taktikleri
Bunun yerine, ordunun zayıflamış durumu ve HMS Dragon’un Doğu Akdeniz’e gönderilmesindeki gecikmeler geniş biçimde tartışıldı; BBC bu durumu “bölgedeki savunma operasyonlarına katılım” olarak tanımladı.
Birleşik Krallık uçaklarının İran’a ait insansız hava araçlarını düşürmesine dair anlatımlar ve BBC’de yapılan teknik değerlendirmeler öne çıktı.
Ancak savunma muhabirleri, ABD uçaklarının Birleşik Krallık üslerinden geçişine izin verilmesinin sonuçlarını ya da “saldırı” ile “savunma” bombardımanı arasındaki ayrımın pratikte ne ölçüde mümkün olduğunu ayrıntılı biçimde incelemedi.
Bu sırada Gazze, gazetecilerin dikkatini başka yöne çevirmesiyle birlikte manşetlerden düştü. Bu durum, İsrail’in Batı Şeria’daki yerleşim faaliyetlerini artırmasına ve Lübnan’daki askerî faaliyetlerini — bu saldırılarda 570 kişinin öldüğü belirtiliyor — bir başka savunma faaliyeti olarak sunmasına imkân tanıdı.
Birleşik Krallık medyası da bunu büyük ölçüde normalleştirdi; İsrail askerlerinin güney Lübnan’a girişini çoğu zaman gerçek bir kara işgali yerine “sızma” olarak tanımladı.
Savaşın ilk haftasında İsrail’in Lübnan’a “sızmasına” dair 242 haber yayımlanırken, yalnızca 41 haberde “Lübnan’ın işgali” ifadesi kullanıldı.
Birleşik Krallık medyasının bu uyumlu yayın çizgisi ve mevcut dış politika anlayışını sorgulamaması, kamuoyunun tutumuyla açık bir çelişki içindedir. YouGov verilerine göre halkın yüzde 59’u ABD’nin İran’a yönelik askerî eylemine karşı çıkarken, yalnızca yüzde 25’i bunu desteklemektedir.
Katılımcıların yüzde 50’si Starmer’ın ABD’nin Birleşik Krallık hava üslerini İran’a yönelik askerî operasyonlar için kullanmasına izin vermesine karşıdır; destekleyenlerin oranı ise yüzde 32’dir.
Ana akım medya bu tabloyu yansıtmak yerine, gayrimeşru ve derin biçimde istikrarsızlaştırıcı bir savaşta sadık birer yardımcı gibi hareket etmektedir.
Des Freedman, Goldsmiths, University of London’da (Londra Üniversitesi Goldsmiths Koleji) Medya ve İletişim Profesörü ve Media Reform Coalition’ın kurucu üyelerinden biridir.
