Yirmi yıl boyunca, her gün yirmi beş, bazen otuz tane sigara içtim. Yaklaşık bir buçuk sene önce, herhangi bir sağlık problemi yaşamaksızın sigarayı bırakma kararı aldım. O günden beri de sigarasız bir yaşamı öğreniyorum.
“Öğrenmek” kelimesini bilinçli olarak seçtim. Küçük yaşlardan itibaren sigarayla kurduğum ilişki, yaşamımın tüm alanlarını onunla birlikte deneyimlememe neden oldu. Yirmi seneden sonra, onsuz pek çok şeyi yeniden yapmak hiç de kolay olmadı. Özel bir aydınlanma yaşadığımı falan söylemiyorum. Sigara ile kurulan ilişki çoğu zaman bir “alışkanlık”tan ibaret değildir. Sigara, gündelik hayatın ritmini, duraklarını, molalarını ve hatta düşünme biçimini belirleyen bir eşlikçidir. Onu bıraktığınızda geriye yalnızca nikotin değil, yıllar boyunca onunla birlikte kurduğunuz yaşamın boşluğu da kalır. Bir sigara bağımlısının bıraktıktan sonra en çok zorlandığı şey, sigarayla birlikte kurulan hayatın kökten değişmesinin yarattığı boşluktur.
Yanlış anlaşılmasın, olayı romantize etme niyetim yok. Yarın tekrar başlar mıyım? Bilemem. Muhtemelen hiçbir sigara bağımlısı bu soruya kesin bir cevap veremez. “Asla” diyen ya kendini kandırıyordur ya da bağımlılığın ne olduğunu hiç yaşamamıştır.
Ama şunu biliyorum: Bırakmış olmak, kendimle ilgili en gurur duyduğum şeylerden biridir.
***
Neyse konu bu değil. Konu, sigarayı bırakmama rağmen dumandan bir türlü kaçamıyor oluşumdur. Çünkü sigarayı bırakmak, sigaradan kaçabileceğiniz anlamına gelmiyor.
Kıbrıs’ın kuzeyinde kapalı ortamlarda sigara içmek 2008 yılında yasaklandı. Kağıt üzerinde yasaklı olan bu durum, fiiliyatta neredeyse hiç işlemiyor. Sigara içtiğim dönemde çok da dikkat etmediğim ve benim de ‘memnuniyetle’ ihlal ettiğim bu mesele, bıraktıktan sonra görünür hale geldi. Barlar, dernekler, meyhaneler, kafeler… Kamusal sayılabilecek her yer duman altında.
Sigara içmeyenler için ayrılmış alanlar yok oldu! Duman, mekanların doğal bir parçasıymış gibi her yere yayıldı ve buna itiraz etmek tuhaf bir talep haline geldi. Sırf kapalı alanlarda sigara içildiği için sosyal yaşama katılmamayı tercih eden pek çok insan var.
Kimseye “sigara içme” demiyorum. Yıllarca bağımlı yaşamış biri olarak sigarayla nasıl bir bağımlılık ilişkisi kurulduğunu gayet iyi biliyorum. Kimseye sigarayı bıraktırmak gibi bir derdim de yok. İçmek isteyen içsin. Ama kamusal alan dediğimiz şey, bir grubun alışkanlıklarının diğerleri üzerinde mutlak hakimiyet kurduğu bir yer olmamalı.
***
Sigara içmeyenler kamusal alanlardan fiilen dışlandı ve bu zamanla normalleştirildi. Mesele sigara içmek değildir. Mesele, bu alışkanlığın ortak alanlarda tartışmasız bir norm haline gelmiş olmasıdır. Kıbrıs’ın kuzeyinde uygulanması gereken yasa ve kurallar, pek çok başka konuda olduğu gibi, bu alanda da yok hükmündedir. Daha da kötüsü, kuralların uygulanmamasından kimse rahatsızlık duymamaktadır. Zaten rahatsız olanlar, çoktan bu alanların dışında bırakılmıştır.
Uzatmaya gerek yok. Amerika’yı yeniden keşfetmiyoruz. Kamusal alan, en baskın alışkanlığa göre değil, birlikte yaşama fikrine göre düzenlenmeli. Sigara içmek bir özgürlükse, içmemek de öyle olmalı.
