Oren Ziv | +972
İran’la savaşın başlamasından bu yana İsrail ordusu, ülke içinde faaliyet gösteren yerel ve uluslararası medya kuruluşlarına yönelik katı sansür düzenlemeleri uyguluyor; bu da gazetecilerin sahadaki durumu aktarma kapasitesini ciddi biçimde sınırlıyor.
Muhabirlerin ve yayın kuruluşlarının, İran füzelerinin isabet ettiği noktaların tam konumunu yayımlaması yasak. Hatta hasarın boyutunu, konumu açığa çıkarabilecek şekilde fotoğraflamak ya da görüntülemek dahi mümkün değil. Ordunun baş sansürcüsü Albay Netanel Kula’nın ifadesiyle bu kısıtlamalar, “savaş sırasında düşmana yardımcı olunmasını engellemeyi” amaçlıyor.
Savaş zamanı dışında da İsrail yasaları askerî sansüre belirli bilgilerin yayımlanmasını, hatta geriye dönük olarak engelleme yetkisi tanıyor. Bu kapsam, İsrail’in silah anlaşmaları ya da istihbarat faaliyetleri gibi güvenlikle bağlantılı çeşitli konuları da içerebiliyor.
Ancak geçen Hazirandaki “12 Günlük Savaş”ta olduğu gibi, mevcut ABD-İsrail-İran savaşı sırasında sansür daha da sıkılaştırıldı. Polis, bu kuralları ihlal ettiği düşünülen bazı gazetecileri şimdiden gözaltına aldı.
5 Mart’ta yayımlanan gizli olmayan bir belgede Kula, gazetecilere şu konularla ilgili her türlü içeriği yayımlamadan önce sansür makamına sunmaları talimatını verdi: operasyonel meseleler, istihbarat, savunma hazırlıkları, İsrail’deki isabet noktaları, silah yönetimi (mühimmat ve önleyici füze stokları, uçaklar ve hava savunma sistemlerinin hazırlık durumu ile özel ve gizli silahların kullanımı dahil) ve hem savunma hem saldırıya ilişkin operasyonel zafiyetler.
Kula ayrıca, “Fotoğraf ve video gibi görsel materyallerin yayımlanması da ayrıca değerlendirilmelidir; bunlar da ön inceleme için sunulmalıdır” diye ekledi.
Bu kısıtlamalar gazeteciler açısından kimi zaman absürt durumlar yaratıyor. +972 Magazine’in bildiği bir vakada, bir İran füzesi hedefini vururken parçaları yakındaki bir eğitim kurumuna isabet etti. Ancak medya yalnızca ikinci durumu haberleştirebildi; ilkinin ne olduğunu anmak ya da hasarı incelemek dahi mümkün olmadı.
Başka bir olayda, gazeteciler bir konut binasındaki hasarı görüntülerken muhtemelen bir güvenlik kurumunda çalışan bir kişi polise, gazetecilere arkalarındaki asıl hedefi çekmemeleri yönünde talimat vermesini söyledi. Polis ise gazetecilerin bunu kendilerine söylenmese fark etmeyeceklerini, çünkü hasarın büyük kısmının sivil binada olduğunu belirtti.
İsrail’de faaliyet gösteren uluslararası medya kuruluşlarının bazı üst düzey çalışanları +972’ye, sansür kısıtlamalarının normal haber akışını sürdürmeyi zorlaştırdığını söyledi.
Buna bir örnek, Tel Aviv ve Kudüs gibi şehirlerden yapılan geniş açılı canlı yayınlar. Uluslararası ajanslar bu görüntüleri dünya çapındaki yayıncılarla paylaşıyor. Ancak İran füzesi saldırıları sırasında İsrail’in önleyici füzeleri nereden ateşlediğini göstermek yasak olduğu için ajanslar ya yayını kesmek ya da ufuk çizgisi görünmeyecek şekilde kamerayı aşağıya, sokağa doğru eğmek zorunda kalıyor.
Bir ajansın üst düzey yetkilisi, canlı yayını kestikten sonra bazen gelen füzeleri ve önleme anlarını gösteren görüntüleri sansüre onay için gönderdiklerini belirtti. Sansür makamı, başarısız bir önleme ve rotasına devam eden bir füze parçasını içeren görüntüler dahil olmak üzere bazı videoların yayımlanmasını engelledi.
Aynı şekilde, önleyici füzelerin ateşlenmesini gösteren, konumu açık etmeyen uzun pozlamalı gece fotoğrafları dahil sabit görüntüler de reddedildi.
“Gerçekte ne olup bittiğini anlamak zor,” diyen İsrail’de çalışan yabancı bir medya kuruluşunun üst düzey yöneticisi şöyle devam etti: “Çoğu durumda bize ‘hiçbir şey olmadı’ ya da ‘hasar yok’ deniyor, ama sonradan bir hedefin vurulduğunu öğreniyoruz. Bunu ne doğrulayabiliyor ne de haber yapabiliyoruz; dolayısıyla olup olmadığını bile bilmiyoruz”.
“Sahadaki gerçekliğe dair ancak parçalı bir fikrimiz var” dedi ve ekledi: “Savaşa dair haberlerimiz doğru değil.”
“Maskeli güvenlik görevlileri neyi çekmemem gerektiğini söyledi”
Sertleştirilen sansür yalnızca uluslararası medyanın değil, İsrail medyasının da eleştirilerine konu oluyor. 11 Mart akşamı Hizbullah, İran savaşı başladığından bu yana en yoğun roket saldırısını gerçekleştirdi; İsrail medyası bunu önceden biliyordu, ancak haberi yayımlaması yasaklandı.
Channel 12’den Nitzan Shapira o gece şöyle yazdı: “Sansür, bu akşam Hizbullah’ın İsrail’e yönelik saldırılarını artırabileceğine dair elimdeki bilgiyi reddetti. Daha sonra aynı bilgi CNN’de yayımlandı ve ancak o zaman biz de haber yapabildik.
“İşte sorun tam da bu” dedi ve devam etti: “İsrail vatandaşları kendilerini hazırlayabilecekleri gerçek zamanlı bilgiyi almak yerine sansürle karşılaşıyor ve bir kez daha gelişmeleri Amerikan medyasından öğreniyor. Tam anlamıyla absürt bir durum.”
Ertesi sabah İsrail ordusu sözcülüğü özür dileyerek, “kamuoyunu bilgilendirmemek yanlıştı” açıklaması yaptı.
Geçen yazki İran savaşı sırasında olduğu gibi, gazeteciler görev başındayken yine gözaltına alındı. CNN Türk’ten iki gazeteci, Tel Aviv’deki askerî karargâh Kirya yakınlarında canlı yayın yaparken kısa süreliğine gözaltına alındı.
Tel Aviv’in doğusundaki Ramat Gan’da bir füze isabet noktasında, polisin izin vermesine rağmen yerel sivil güvenlik ekiplerinin gazetecilerin kimliklerini kontrol ettiğine tanık oldum. Bu ekipler, 7 Ekim saldırılarından sonra İsrail hükümetinin güvenlik kapasitesini artırmak için oluşturduğu yüzlerce silahlı gönüllü gruptan biri. “Burada casus olmadığından emin olalım,” diye bağırdı ekip komutanı.
Komutan, sıradan vatandaşların telefonlarıyla çekim yapmasını ve görüntüleri sosyal medyada paylaşmasını ise engelleyemediklerini kabul etti.
Geçen hafta İsrail’in merkezindeki başka bir isabet noktasında, kendisini polis gönüllüsü olarak tanıtan bir kişi gazetecilerin basın kartlarını görmek istedi. Yabancı bir medya kuruluşu için çalışan Doğu Kudüslü bir Filistinliyi hedef alarak, hiçbir kanıt olmadan füze isabet noktalarını aktarmakla suçladı.
Geçen yaz, “The Shadow” lakaplı aşırı sağcı aktivist ve sivil güvenlik ekibi üyeleri, Tel Aviv’de bir isabet noktasında yabancı ve Filistinli gazetecileri hukuksuz biçimde alıkoymuştu. Yetkililer daha sonra bu gruplara gazetecilere müdahale etmemeleri yönünde talimat verdi.
Uluslararası bir medya kuruluşundan bir başka gazeteci durumu şöyle özetledi: “İki buçuk yıldır süren savaşlardan sonra, buna yazın İran’la yaşanan savaş da dahil, neyi çekip neyi çekemeyeceğinizi, sansürün neyi reddedeceğini artık öğreniyorsunuz.
“Geçen yaz bir isabet noktasından haber yayımladım, ama sansür bizi arayıp kaldırmamızı istedi,” diye devam etti. “Bu yüzden artık bir füze isabet yerine gittiğimde neredeyse otomatik olarak yalnızca izin verileceğini bildiğim şeyleri görüntülüyor ve haber yapıyorum.”
Bu savaş sırasında bir sabah, “İsrail’in merkezinde gece vurulan bir noktaya gittim ve maskeli güvenlik görevlileri bana neyi çekmemem gerektiğini söyledi.”
Kısıtlamalar nedeniyle gazeteciler bilgiyi kamuoyuna ulaştırmak için dolaylı yollar aramak zorunda kalıyor. 10 Mart akşamı Hizbullah İsrail’e iki roket attı; medya bu roketlerin düştüğü yerleri yayımlayamazken, Ynet dahil bazı kuruluşlar Hizbullah’ın Beyt Şemeş yakınlarındaki bir uydu istasyonunu hedef aldığını söylediği açıklamayı alıntıladı ve sosyal medyadan alınmış bir video yayımladı.
Oren Ziv, bir foto muhabiri, Local Call için çalışan bir gazeteci ve Activestills fotoğraf kolektifinin kurucu üyelerindendir.
